|
OSMAN KARYAĞDI Zekâtın açıktan verilmesi daha faziletli görülmüştür. Çünkü bu şekilde verilmesi, başkalarına bir örnek olur ve teşvik yerine geçer. ‘Kendisi hakkında, zekât vermiyor’ diye, kötü bir zannı da kaldırmış olur.
Ancak kişi kendisi zekâta niyet ettiği halde verdiği şey için “hediye” de diyebilir. Zekât bir farz olduğu için, bunun yerine getirilmesinde gösteriş olmaz. Nafile olarak verilen sadakalarda ise durum bunun tam tersidir. Bunların gizli verilmesi ve gösteriş yapılmasına engel olunması, “sağ elin verdiğini sol elin duymaması” tavsiye edilmiştir. İslam’da, namaz dinin direği, zekât da köprüsü olarak değerlendirilmektedir. İslam’ın beş ana temelinden ikincisi zekâttır. Peygamber’imiz (sas) İslâm’ı anlatmak için gönderdiği davetçilere şöyle buyurmuştur: “Önce Allah’tan başka bir İlâh olmadığını anlatın, kabul ederlerse, benim Allah’ın kulu ve elçisi olduğumu söyleyin, onu da kabul ederlerse, günde beş defa namaz kılmalarının farz olduğunu ve zenginlerinin malında fakirlerin hakkı bulunduğunu anlatın.” (Buharî, Zekât 1)
Zekât için gereken şartlar
İslâmca zengin sayılan mükellefin bu malının:
1. Kendi mülkünde 1 yıl bulunması,
2. Bu malın borçların dışında olması,
3. Bu ölçünün asıl ihtiyaçlar olan ev, binek, kap kacak, yiyecek, alet ve edevat dışında gerçekleşmiş olması,
4. Tümüyle kendi mülkü ve artar bir mal olması halinde, zekât vermesi gerekir. Zekâtı gerektiren en az ölçü (nisab), altın için yaklaşık 85 gram, gümüş için 595 gram, diğer paralar için bunların birine eş değer paradır.
Zekât nedir?
Zekat sözlükte “bereket, temizleme çoğalma, güzel övgü” anlamlarını taşır. Dini olarak ise; “Bir malın belli bir miktarını belli bir zaman sonra Allah (cc) rızası için hak sahibi bir kısım Müslümanlara tamamen mülk olarak vermektir.” Zekât nerelere verilir? Zekâtın verileceği yerler 8 sınıf olup şu âyet-i kerîmede açıklanmaktadır:
SORULAR / CEVAPLAR
Gayri-müslime zekat verilir mi?
Zekâtın verilme şartlarından biri de, verilecek şahsın müslüman olmasıdır ki, bu durumda müellefe-i kulûb gibi istisnalar dışında gayr-i müslimlere zekât verilmemektedir.
Zekat önce akrabaya mı verilmeli?
Zekâtı önce akrabanın fakir olanlarına vermek efdaldir. Çünkü bunda hem zekât sevabı, hem de sıla-i rahim sevabı vardır. Bunun dışında akrabadan zekâta müstahak olan kimselerin tercih sırası şöyledir: Erkek ve kız kardeşler, bunların evlâtları (yeğenler), amcalar, halalar ve amca ve halaların evlâtları. Bunlardan sonra diğer uzak akrabalar gelir.
Kayınbabaya, geline zekat olur mu?
Âlim bir fakire zekât vermek, cahil bir fakire vermekten fazîletlidir. Kayın babanın, gelinine ya da damadına zekât vermesi caizdir. Kocanın, karısının diğer kocasından olan fakir çocuklarına zekât vermesi caizdir.
Fakire ziyafet zekat sayılır mı?
Zekâtta temlik, yani, “mülk edinme” şartı da vardır. Verilen zekât ancak fakir tarafından mal veya para olarak bizzat teslim alınır, kendi mülkü hâline getirilirse sahih olur. Bu bakımdan meselâ fakirlere ziyafet verip onları doyurmak suretiyle zekât mükellefiyeti ifa edilmiş olunmaz. Zira bunda temlik yoktur. Zekâtta temlik şart olduğundan dolayıdır ki, deliye ve henüz bülûğa ermemiş çocuğa zekât verilmez. Ancak bunların veli veya vasilerine sadece onlara sarf edilmek şartıyla verilebilir.
Zekatla içki alıyorsa verilir mi?
Alenî günah işleyen fakir Müslümanlara zekât vermek câiz ise de, dindar, ahlâklı ve faziletli fakirleri tercih etmek efdaldir. Onun için, aldığı zekâtı helâl ve hayırlı yerlere harcayacak kimselere zekât verilmeli; aldığı zekâtı içki, kumar parası yapacak kimselere vermek cihetine gidilmemelidir.
Zekât nasıl verilir?
Nisab miktarındaki bir malın, birkaç senelik zekâtı birden verilebilir. Sene sonunda bu miktar mevcut ise zekâtları verilmiş olur. Eksilmişse, verilen fazla zekât nafile sadaka yerine geçer. Artmışsa aradaki farkın zekâtı verilir.
Zekâta tâbi olan altın, gümüş, hububat, ehlî hayvanlar ve ticaret mallarının zekâtı, kendilerinden vermek suretiyle ödeneceği gibi, kıymetlerini vermek suretiyle de ödenebilir. Bu hususta zekât sahibi serbesttir. Nisab miktarında olan bir malın zekâtı, daha sene dolmadan fakirlere verilebilir.
Zekât sayılmak şartı ile bir fakiri evde oturtmak zekât yerine geçmez. Çünkü bunda fakire temlik yoktur.
Ticarî ortaklıklarda malın yekûnu itibar edilerek her ortak mükellef tutulmaz. Her ortağın hissesine düşen miktar nisaba ulaşıyorsa, herbirinin zekât vermesi gerekir. Hissesi nisab miktarına ulaşmayan ortak, başka malı yoksa zekât vermez.
|
